Μια αποκαλυπτική συνέντευξη του βετεράνου μηχανικού Hamid Esfandiari στο πρακτορείο Tasnim φωτίζει την άγνωστη ιστορία του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος, τον καθοριστικό ρόλο του Hassan Tehrani Moghaddam και την προσπάθεια της Τεχεράνης να αναπτύξει βαλλιστικούς πυραύλους ικανούς να πλήττουν κινούμενους ναυτικούς στόχους.
Από την αντίστροφη μηχανική κινεζικών συστημάτων μέχρι τις δοκιμές στη λίμνη Urmia, αναδεικνύεται η στρατηγική μέσα από την οποία το Ιράν επιδίωξε να μετατρέψει την τεχνολογική του αυτονομία σε ισχύ αποτροπής απέναντι στις ΗΠΑ.
Η ιστορία του ιρανικού πυραυλικού προγράμματος δεν είναι απλώς μια καταγραφή στρατιωτικών εξοπλισμών.
Είναι η ιστορία μιας χώρας που, αντιμέτωπη με διεθνείς περιορισμούς, τεχνολογικούς αποκλεισμούς και τη διαρκή παρουσία ισχυρότερων στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή της, αποφάσισε να επενδύσει στη δική της επιστημονική και αμυντική υποδομή.
Αυτή ακριβώς τη διαδρομή περιγράφει ο Hamid Esfandiari, ένας από τους παλαιότερους μηχανικούς και στενούς συνεργάτες του Hassan Tehrani Moghaddam, του ανθρώπου που στο Ιράν θεωρείται θεμελιωτής της εγχώριας πυραυλικής βιομηχανίας.
Αποκαλύπτει μια σειρά από άγνωστες πτυχές της τεχνολογικής εξέλιξης του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο είναι ο ισχυρισμός ότι Ιρανοί επιστήμονες κατάφεραν να αναπτύξουν ένα από τα πρώτα βαλλιστικά συστήματα διεθνώς με δυνατότητα εντοπισμού και προσβολής κινούμενων ναυτικών στόχων, ανοίγοντας τον δρόμο για όπλα που θα μπορούσαν να απειλήσουν ακόμη και μεγάλα αμερικανικά πολεμικά πλοία.
Για την Τεχεράνη, άλλωστε, το κρίσιμο ζήτημα δεν ήταν ποτέ να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ σε αριθμό αεροπλανοφόρων ή σε παγκόσμια ναυτική παρουσία.
Ήταν να δημιουργήσει ένα οπλοστάσιο ικανό να αυξήσει δραστικά το κόστος οποιασδήποτε στρατιωτικής επιχείρησης εναντίον της.
Το πρόγραμμα Zulfiqar 73 και η πρώτη μεγάλη υπέρβαση
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, το Ιράν είχε αποκτήσει από την Κίνα πυραυλικά συστήματα B610, γνωστά στην ιρανική ορολογία ως Thunder 69, με βεληνεκές περίπου 150 χιλιομέτρων.
Οι επιχειρησιακές ανάγκες απαιτούσαν μεγαλύτερη εμβέλεια, περίπου 180 χιλιομέτρων.
Όταν οι Κινέζοι προμηθευτές αρνήθηκαν να πραγματοποιήσουν την αναβάθμιση, η ιρανική πλευρά στράφηκε στην εγχώρια τεχνογνωσία.
Έτσι γεννήθηκε το πρόγραμμα Zulfiqar 73.
Υπό την καθοδήγηση του Hassan Tehrani Moghaddam, μια μικρή ομάδα μηχανικών ανέλαβε να κατανοήσει και να τροποποιήσει ένα σύστημα για το οποίο δεν διέθετε πλήρη τεχνική τεκμηρίωση.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Esfandiari, οι Ιρανοί μηχανικοί κατάφεραν να αναλύσουν το λογισμικό του υπολογιστή πτήσης, να κατανοήσουν τη λογική καθοδήγησης και να πραγματοποιήσουν κρίσιμες αλλαγές.
Η επιτυχία δεν ήρθε αμέσως.
Οι πρώτες δοκιμές συνοδεύτηκαν από αποτυχίες, προκαλώντας έντονο προβληματισμό στην τότε στρατιωτική ηγεσία, καθώς κάθε πύραυλος είχε τεράστιο κόστος.
Τελικά, στην τέταρτη δοκιμή, το πρόγραμμα πέτυχε τον στόχο του.
Για τους Ιρανούς μηχανικούς, το αποτέλεσμα είχε σημασία πολύ μεγαλύτερη από την αύξηση του βεληνεκούς κατά 30 χιλιόμετρα.
Ήταν η στιγμή που η Τεχεράνη άρχισε να αποκτά ουσιαστικό έλεγχο πάνω στην τεχνολογία καθοδήγησης των πυραύλων της, περιορίζοντας την ανάγκη εξάρτησης από ξένους προμηθευτές.
Αυτή η εμπειρία αποτέλεσε, σύμφωνα με τον Esfandiari, τη βάση για την ανάπτυξη των μεταγενέστερων συστημάτων Fateh-110, Khalij Fars και Hormuz.
Η ιδέα που στόχευε την αμερικανική κυριαρχία στις θάλασσες
Η σημαντικότερη αποκάλυψη της συνέντευξης αφορά το πρόγραμμα Qadr.
Ο Hassan Tehrani Moghaddam είχε θέσει ένα φιλόδοξο ερώτημα: γιατί ένας βαλλιστικός πύραυλος να περιορίζεται στην προσβολή σταθερών χερσαίων στόχων;
Γιατί να μην μπορεί να εντοπίσει και να πλήξει ένα πολεμικό πλοίο που κινείται στη θάλασσα;
Η ιδέα αυτή γεννήθηκε μέσα στο περιβάλλον της έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο.
Στη συλλογική μνήμη της ιρανικής στρατιωτικής ηγεσίας παρέμενε βαθιά χαραγμένη η κατάρριψη της πτήσης Iran Air 655 από το αμερικανικό καταδρομικό USS Vincennes το 1988, με αποτέλεσμα τον θάνατο 290 ανθρώπων.
Το γεγονός αυτό ενίσχυσε την πεποίθηση της Τεχεράνης ότι η αμερικανική ναυτική παρουσία μπορούσε να αποτελέσει άμεση απειλή για την εθνική της ασφάλεια.
Ο Moghaddam, σύμφωνα με τον Esfandiari, ζητούσε ένα όπλο που θα μπορούσε να παρακολουθεί κινούμενο ναυτικό στόχο και να τον προσβάλλει.
Η στρατηγική συλλογιστική ήταν σαφής.
Ένας ισχυρός στόλος προσφέρει τεράστιες δυνατότητες προβολής ισχύος.
Ωστόσο, εάν η δραστηριότητά του εντός μιας συγκεκριμένης θαλάσσιας περιοχής συνοδεύεται από σοβαρό κίνδυνο πυραυλικής προσβολής, η επιχειρησιακή του ελευθερία περιορίζεται.
Το Ιράν επεδίωκε επομένως να αντισταθμίσει την αμερικανική ναυτική υπεροχή όχι δημιουργώντας έναν αντίστοιχο στόλο, αλλά αναπτύσσοντας μέσα ασύμμετρης αποτροπής.
Αυτό το δόγμα αποτέλεσε βασικό χαρακτηριστικό της ιρανικής στρατιωτικής στρατηγικής.
Από την αμερικανική τεχνολογία Maverick στην ιρανική καινοτομία
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα σημεία της συνέντευξης είναι η περιγραφή της αξιοποίησης παλαιότερων αμερικανικών τεχνολογιών.
Οι Ιρανοί μηχανικοί αναζητούσαν τρόπους ανάπτυξης οπτικών συστημάτων εντοπισμού στόχων, χωρίς να διαθέτουν σημαντική προηγούμενη εμπειρία στο συγκεκριμένο πεδίο.
Αρχικά εργάστηκαν πάνω σε συστήματα αυτοματοποίησης αντιαεροπορικών πυροβόλων 57 χιλιοστών, συνεργαζόμενοι ακόμη και με εταιρείες του ιδιωτικού τομέα που δραστηριοποιούνταν στις κάμερες παρακολούθησης.
Στη συνέχεια στράφηκαν στους αμερικανικούς πυραύλους AGM-65 Maverick, οι οποίοι διέθεταν τεχνολογία οπτικής καθοδήγησης.
Σύμφωνα με τον Esfandiari, η πρόσβαση σε δύο τέτοιους πυραύλους επέτρεψε στην ιρανική ομάδα να μελετήσει τα σχετικά συστήματα και να αξιοποιήσει την αποκτηθείσα γνώση στο εγχώριο ερευνητικό πρόγραμμα.
Η ιστορία αυτή αναδεικνύει μια ουσιαστική πλευρά της ιρανικής βιομηχανικής πολιτικής: την προσπάθεια μετατροπής παλαιότερων εισαγόμενων τεχνολογιών σε αφετηρία για αυτόνομη ανάπτυξη.
Η διαδικασία συνοδεύτηκε από σοβαρές δυσκολίες, ιδιαίτερα λόγω των ακραίων συνθηκών που αντιμετωπίζουν τα οπτικά συστήματα κατά την πτήση βαλλιστικών πυραύλων.
Ωστόσο, το πρόγραμμα συνεχίστηκε.
Οι δοκιμές στη λίμνη Urmia και η ιστορική πρωτιά
Η πορεία προς την επιτυχία αποδείχθηκε δύσκολη.
Οι αρχικές δοκιμές στην περιοχή Chabahar αντιμετώπισαν προβλήματα εξαιτίας των καιρικών και θαλάσσιων συνθηκών, οι οποίες δυσχέραιναν τη διεξαγωγή των πειραμάτων.
Η ερευνητική ομάδα αποφάσισε τελικά να μεταφέρει τις δοκιμές στη λίμνη Urmia, όπου το πιο ήρεμο περιβάλλον προσέφερε μεγαλύτερες δυνατότητες παρακολούθησης των αποτελεσμάτων.
Ακολούθησαν νέες αποτυχίες και περίπου ενάμισης χρόνος πρόσθετης εργασίας.
Η καθοριστική στιγμή ήρθε όταν, σύμφωνα με την αφήγηση του Esfandiari, ένας πειραματικός βαλλιστικός πύραυλος κατάφερε να εντοπίσει και να πλήξει τον επιλεγμένο στόχο στη λίμνη.
Ο ίδιος περιγράφει τη δοκιμή ως μια ιστορική τεχνολογική επιτυχία και υποστηρίζει ότι επρόκειτο για την πρώτη αντίστοιχη επίδοση παγκοσμίως.
Η εξέλιξη των ιρανικών αντιπλοϊκών βαλλιστικών πυραύλων θεωρείται πλέον σημαντικό στοιχείο της περιφερειακής στρατιωτικής ισορροπίας.
Ακόμη και χωρίς να θεωρείται δεδομένη η αποτελεσματικότητα κάθε συγκεκριμένου συστήματος σε πραγματικές συνθήκες μάχης, η δυνατότητα απειλής μεγάλων ναυτικών μονάδων αποτελεί παράγοντα που οι αντίπαλοι της Τεχεράνης δεν μπορούν να αγνοήσουν.
Ο Hassan Tehrani Moghaddam και η διαφορετική φιλοσοφία διοίκησης
Πέρα από τις τεχνικές επιτυχίες, ο Esfandiari αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο του Hassan Tehrani Moghaddam στον τρόπο λειτουργίας των ερευνητικών ομάδων.
Όπως περιγράφει, ο Ιρανός στρατιωτικός ηγέτης αντιμετώπιζε τη γραφειοκρατία ως σοβαρό εμπόδιο στην τεχνολογική πρόοδο.
Αντί να περιορίζεται στις παραδοσιακές στρατιωτικές δομές, ενθάρρυνε τη συνεργασία μικρών ομάδων επιστημόνων, μηχανικών και ιδιωτικών εργαστηρίων.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της παραγωγής κινητών εκτοξευτών.
Σύμφωνα με τη συνέντευξη, έργα που υπό τις συνηθισμένες διοικητικές διαδικασίες απαιτούσαν χρόνια ολοκληρώθηκαν μέσα σε λίγους μήνες.
Ο Esfandiari αναφέρει συγκεκριμένα ότι μια ομάδα κατάφερε να κατασκευάσει δέκα εκτοξευτές μέσα σε τρεις μήνες, ενώ διαφορετικό έργο παραγωγής τριών εκτοξευτών χρειάστηκε πέντε χρόνια.
Η διαφοροποίηση, κατά τον ίδιο, δεν οφειλόταν αποκλειστικά στις τεχνικές δυνατότητες, αλλά κυρίως στη διοίκηση, στην προσωπική ανάληψη ευθύνης και στην άμεση συνεργασία με τους μηχανικούς.
Η μαρτυρία παρουσιάζει τον Moghaddam ως έναν στρατιωτικό διοικητή που δεν περιοριζόταν στην έκδοση εντολών, αλλά συμμετείχε ενεργά στην επίλυση προβλημάτων.
Ο θάνατός του το 2011, σε έκρηξη σε στρατιωτική εγκατάσταση του Ιράν, τον μετέτρεψε σε εμβληματική προσωπικότητα της ιρανικής αμυντικής βιομηχανίας.
Η στρατηγική της ανεξαρτησίας από τις ΗΠΑ
Μια ακόμη σημαντική διάσταση της συνέντευξης αφορά την ανάπτυξη αυτόνομων συστημάτων πλοήγησης.
Ο Esfandiari εξηγεί ότι οι Ιρανοί μηχανικοί θεωρούσαν επικίνδυνη την αποκλειστική εξάρτηση από το αμερικανικό δορυφορικό σύστημα GPS.
Σε περίπτωση στρατιωτικής αναμέτρησης με τις ΗΠΑ, εκτιμούσαν ότι η πρόσβαση στα δορυφορικά σήματα θα μπορούσε να παρεμποδιστεί.
Γι' αυτό προχώρησαν στην ανάπτυξη αδρανειακών συστημάτων πλοήγησης, με στόχο τον περιορισμό της συγκεκριμένης εξάρτησης.
Η επιλογή αυτή αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη στρατηγική αντίληψη της Τεχεράνης.
Για το Ιράν, η τεχνολογική κυριαρχία δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ζήτημα οικονομικής ανάπτυξης.
Συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα ανεξάρτητης λήψης αποφάσεων και άσκησης εθνικής άμυνας.
Στην ίδια συνέντευξη αναφέρεται και η τεχνολογική υποστήριξη προς τη Hezbollah στον Λίβανο, γεγονός που δείχνει ότι η ιρανική πυραυλική στρατηγική συνδέθηκε και με την ενίσχυση περιφερειακών συμμάχων.
Η διάσταση αυτή αποτελεί ταυτόχρονα έναν από τους σημαντικότερους λόγους ανησυχίας των αντιπάλων της Τεχεράνης, καθώς η μεταφορά στρατιωτικής τεχνογνωσίας μπορεί να διευρύνει την εμβέλεια μιας περιφερειακής σύγκρουσης.
Η πραγματική σημασία της ιρανικής πυραυλικής ισχύος
Το πλέον ουσιαστικό συμπέρασμα από τις αποκαλύψεις του Hamid Esfandiari είναι ότι η πυραυλική ισχύς του Ιράν δεν προέκυψε ξαφνικά.
Αποτελεί αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας επενδύσεων, αποτυχημένων δοκιμών, τεχνικής εκπαίδευσης και συστηματικής προσπάθειας περιορισμού της εξάρτησης από ξένες χώρες.
Από τους κινεζικούς B610 μέχρι την οικογένεια Fateh-110 και τα αντιπλοϊκά συστήματα Khalij Fars και Hormuz, η Τεχεράνη επιδίωξε να οικοδομήσει ένα οπλοστάσιο προσαρμοσμένο στις ιδιαίτερες γεωγραφικές και στρατηγικές συνθήκες της.
Η φιλοσοφία αυτή απέκτησε ιδιαίτερη σημασία στον Περσικό Κόλπο, μια περιοχή όπου η αμερικανική ναυτική ισχύς παραμένει καθοριστική.
Το ιρανικό μήνυμα είναι ότι η τεχνολογική και στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ δεν εξασφαλίζει κατ' ανάγκην απεριόριστη ελευθερία επιχειρήσεων κοντά στις ιρανικές ακτές.
Βεβαίως, η αποτρεπτική αξία ενός πυραυλικού συστήματος δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με εγγυημένη επιτυχία απέναντι σε σύγχρονες ναυτικές άμυνες.
Η πραγματική επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, που δεν μπορούν να αξιολογηθούν αποκλειστικά από τις περιγραφές ενός βετεράνου μηχανικού.
Παρά ταύτα, η ιστορική σημασία της ιρανικής προσπάθειας είναι δύσκολο να παραβλεφθεί.
Η Τεχεράνη κατόρθωσε να αναπτύξει σημαντικές εγχώριες πυραυλικές δυνατότητες παρά τους περιορισμούς που αντιμετώπιζε, διαμορφώνοντας έναν από τους βασικούς πυλώνες της στρατηγικής της αυτονομίας.
Και εδώ βρίσκεται το βαθύτερο πολιτικό νόημα των αποκαλύψεων.
Το Ιράν δεν επιδίωξε απλώς να κατασκευάσει περισσότερους πυραύλους.
Επιδίωξε να μετατρέψει τη γνώση σε αποτρεπτική ισχύ και να διασφαλίσει ότι καμία ξένη δύναμη δεν θα μπορούσε να θεωρεί μια στρατιωτική επιχείρηση εναντίον του εύκολη ή χωρίς σημαντικό κόστος.
Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο στρατηγικό κληροδότημα του Hassan Tehrani Moghaddam: η αντίληψη ότι μια χώρα μπορεί να αντισταθμίσει μέρος της στρατιωτικής υπεροχής ισχυρότερων αντιπάλων μέσα από τη συστηματική ανάπτυξη εγχώριας τεχνολογίας.
Από τα μικρά εργαστήρια της δεκαετίας του 1990 μέχρι τα σημερινά πυραυλικά συστήματα, αυτή η φιλοσοφία εξακολουθεί να βρίσκεται στον πυρήνα της ιρανικής αμυντικής στρατηγικής.
Και για την Ουάσιγκτον, το μήνυμα είναι σαφές: το Ιράν δεν είναι πλέον η χώρα που περίμενε από ξένους προμηθευτές να προσθέσουν μερικές δεκάδες χιλιόμετρα στο βεληνεκές των πυραύλων της.
Είναι μια περιφερειακή δύναμη που έχει επενδύσει επί δεκαετίες στην ικανότητα να υπερασπίζεται τα στρατηγικά της συμφέροντα με δικά της τεχνολογικά μέσα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών